امکانسنجی فنی (Technical Feasibility) یکی از ارکان اصلی مطالعات امکانسنجی است که قابلیت اجرای یک پروژه را از نظر فناوری، منابع، و روشهای عملیاتی بررسی میکند. این مطالعه به تصمیمگیرندگان کمک میکند تا قبل از سرمایهگذاری، از عملی بودن پروژه اطمینان حاصل کنند.
✳️ سر فصل های این مقاله (0 تا 100)
✔️ یک امکان سنجی فنی موفق به چه سوالاتی پاسخ میدهد؟
✔️ اجزا و سرفصل های اصلی مطالعات امکانسنجی فنی !
✔️ بررسی فناوری مورد نیاز در مطالعه امکان سنجی فنی
✔️ تحلیل زیرساختها و تجهیزات در مطالعه امکان سنجی فنی
✔️ ارزیابی منابع انسانی مورد نیاز در مطالعه امکان سنجی فنی
✔️ زمانبندی و برنامهریزی اجرایی پروژه در مطالعه امکان سنجی فنی
✔️ ارزیابی ریسکهای فنی در مطالعه امکان سنجی فنی
✔️ نتیجهگیری و پیشنهادات امکان سنجی فنی
✔️ معرفی مطالعات امکان سنجی فنی و تکنولوژیکی !
✅ امکانسنجی فنی چیست؟
امکانسنجی فنی (Technical Feasibility) بخشی از مطالعات امکانسنجی (طرح توجیهی) است که قابلیت اجرا و موفقیت یک پروژه یا طرح را از نظر فناوری، منابع، و روشهای اجرایی بررسی میکند. هدف اصلی امکانسنجی فنی پاسخ به این سؤال است: آیا از نظر فنی، اجرای این پروژه ممکن است؟
یک امکان سنجی فنی موفق به چه سوالاتی پاسخ میدهد؟
- آیا زیرساختها و تجهیزات کافی هستند؟
- آیا نیروی انسانی متخصص وجود دارد؟
- آیا پروژه در زمان معقول قابل اجراست؟
- آیا ریسکهای فنی قابل مدیریت هستند؟
اگر پاسخ این سؤالات مثبت باشد، پروژه از نظر فنی امکانپذیر است و میتوان به مراحل بعدی مانند امکانسنجی اقتصادی و مالی رفت. در غیر این صورت، باید بازنگری شود یا کنار گذاشته شود.
این گزارش چارچوب کاملی برای اجرای یک مطالعه امکانسنجی فنی ارائه میدهد و میتواند برای پروژههای صنعتی، ساختمانی، فناوری اطلاعات و سایر حوزهها استفاده شود.
✔️ اجزا و سرفصل های اصلی مطالعات امکانسنجی فنی !
یک مطالعه امکان سنجی فنی شامل اجزا و فصولیست که در ادامه به بررسی آن میپردازیم.
1 - بررسی فناوری مورد نیاز در مطالعه امکان سنجی فنی:
هدف از بررسی فناوری مورد نیاز اینست که مشخص کنیم که آیا فناوری لازم برای اجرای پروژه وجود دارد و آیا این فناوری با شرایط پروژه سازگار است یا نه. برای انجام این فصل باید موارد زیر بررسی شود.
شناسایی فناوریهای موجود:
- بررسی فناوریهای رایج در صنعت مرتبط با پروژه (مثلاً در یک پروژه تولید فولاد، فناوریهای کورههای القایی یا کورههای قوس الکتریکی بررسی میشوند).
- مطالعه نمونههای موفق داخلی و خارجی.
تطابق فناوری با نیازهای پروژه:
- آیا فناوری انتخابی میتواند خروجی مورد نظر را تأمین کند؟
- آیا محدودیتهایی مانند ابعاد، دما، فشار یا سرعت وجود دارد؟
بررسی نیاز به توسعه فناوری جدید:
- اگر فناوری موجود کافی نیست، آیا امکان ساخت یا خرید فناوری پیشرفتهتر وجود دارد؟
- آیا انتقال فناوری از یک کشور دیگر امکانپذیر است؟
خروجی:
2. تحلیل زیرساختها و تجهیزات در مطالعه امکان سنجی فنی :
هدف از فصل تحلیل زیرساختها و تجهیزات، بررسی اینست که آیا زیرساختهای فیزیکی و تجهیزات مورد نیاز برای اجرای پروژه در دسترس هستند یا نه؟ برای تحلیل زیرساختها و تجهیزات مراحل زیر را طی میکنیم.
بررسی زیرساختهای موجود:
- آیا راهدستی، خطوط انتقال برق، آب، گاز و اینترنت کافی است؟
- اگر زیرساختها کافی نیستند، چه اقداماتی برای تأمین آنها لازم است؟
نیازسنجی تجهیزات:
- لیست کامل ماشینآلات و دستگاههای مورد نیاز تهیه میشود.
- بررسی میشود که آیا این تجهیزات در بازار داخلی موجودند یا باید وارد شوند.
بررسی هزینههای نصب و راهاندازی:
- آیا نیاز به ساخت کارگاه یا سالن خاصی هست؟
- آیا نیروی متخصص برای نصب تجهیزات وجود دارد؟
خروجی:
3. ارزیابی منابع انسانی مورد نیاز در مطالعه امکان سنجی فنی:
هدف از این فصل اینست که مشخص کنیم که آیا نیروی انسانی با مهارتهای لازم برای اجرای پروژه در دسترس است یا خیر. برای این منظور مراحل زیر را طی میکنیم.
شناسایی پستهای سازمانی مورد نیاز:
- مثلاً در یک پروژه صنعتی، نیاز به مهندسان مکانیک، برق، اپراتورهای دستگاهها و تکنسینهای فنی است.
بررسی بازار کار:
- آیا نیروی متخصص در منطقه وجود دارد؟
- اگر نه، آیا جذب از شهرهای دیگر یا آموزش نیروها امکانپذیر است؟
برنامهریزی آموزشی:
- اگر مهارتهای خاصی کمبود دارد، چه دورههای آموزشی باید برگزار شود؟
- آیا شرکتهای خارجی میتوانند مشاوره فنی ارائه دهند؟
خروجی:
4. زمانبندی و برنامهریزی اجرایی پروژه در مطالعه امکان سنجی فنی :
هدف فصل زمانبندی و برنامهریزی اجرایی پروژه تعیین اینست که آیا پروژه در بازه زمانی تعیینشده قابل اجراست و چه مراحلی دارد. برای انجام این بخش از امکان سنجی فنی مراحل زیر باید طی شود.
تقسیم پروژه به فازهای اجرایی:
- مثلاً در یک پروژه ساخت کارخانه، فازهای زمینیابی، خرید تجهیزات، نصب و راهاندازی مشخص میشود.
برآورد مدت زمان هر فاز:
- استفاده از روشهایی مانند نمودار گانت (Gantt Chart) یا مسیر بحرانی (CPM).
تعیین نقاط بحرانی:
- کدام بخشهای پروژه ممکن است باعث تأخیر شوند؟ (مثلاً تأخیر در واردات دستگاهها)
خروجی فصل زمانبندی و برنامهریزی اجرایی پروژه:
5. ارزیابی ریسکهای فنی در مطالعه امکان سنجی فنی :
هدف از فصل ارزیابی ریسکهای فنی، شناسایی مشکلات فنی احتمالی و راهحلهای مقابله با آنها میباشد که روش و مراحل انجام آن به قرار زیر است.
شناسایی ریسکها:
- مثلاً خرابی دستگاهها، کمبود مواد اولیه، یا خطاهای طراحی.
تحلیل تأثیر ریسکها:
- هر ریسک از نظر احتمال وقوع و شدت تأثیر ارزیابی میشود.
تعیین راهکارهای کاهش ریسک:
- آیا راهحلهای جایگزین وجود دارد؟
- آیا بیمه یا قراردادهای پشتیبانی فنی لازم است؟
خروجی:
6. نتیجهگیری و پیشنهادات امکان سنجی فنی :
هدف نهایی امکان سنجی فنی تعیین اینست که آیا پروژه از نظر فنی امکانپذیر است یا خیر.
روش انجام: یافته های زیر را جمع بندی میکنیم:
- آیا تمام نیازهای فنی برآورده شدهاند؟
- آیا محدودیتهای اساسی وجود دارد؟
پیشنهاد راهکارهای نهایی:
- اگر پروژه امکانپذیر است، چه اقداماتی باید انجام شود؟
- اگر امکانپذیر نیست، چه تغییراتی میتواند آن را عملی کند؟
خروجی:
- گزارش نهایی امکانسنجی فنی با نتیجهگیری قطعی.
در صورت امکانپذیر بودن، برنامه اجرایی پیشنهادی.امکانسنجی فنی به تصمیم گیرندگان کمک میکند تا قبل از سرمایه گذاری، از عملی بودن پروژه از نظر فناوری و اجرایی اطمینان حاصل کنند.
اگر پروژه از نظر فنی غیرممکن یا بسیار پرریسک باشد، ممکن است نیاز به بازنگری در طراحی یا حتی کنار گذاشتن آن باشد. این مطالعه معمولاً همراه با امکانسنجی اقتصادی، مالی و زیست محیطی انجام میشود تا تصویر کاملی از قابلیت اجرای پروژه ارائه دهد.
✔️ یک طرح توجیهی شامل چه امکان سنجی هایی می تواند باشد؟
✅ انواع مطالعات امکان سنجی :
1- امکانسنجی فنی:
امکانسنجی فنی بررسی میکند که آیا پروژه از نظر فناوری و اجرایی قابل انجام است. این مرحله به تجهیزات مورد نیاز، دانش فنی، زیرساختها و روشهای تولید میپردازد.
اگر فناوری لازم در دسترس نباشد یا اجرای پروژه از توان تیم خارج باشد، طرح غیرعملی خواهد بود. در مورد امکان سنجی فنی در عناوین بالا مفصلا توضیح دادیم.
2- امکانسنجی اقتصادی:
امکانسنجی اقتصادی که به آن بیزنس پلن نیز میگویند سودآوری پروژه را تحلیل میکند. هزینههای سرمایهگذاری، درآمدهای پیشبینی شده و شاخصهایی مانند NPV و IRR محاسبه میشوند. اگر هزینهها از سود پیشی بگیرد یا بازدهی جذاب نباشد، پروژه رد میشود.
در صورتی که قصد آشنایی تخصصی با بیزنس پلن و سرفصلهای آن را دارید مطلب تخصصی «🔗 بیزنس پلن چیست» را به شما پیشنهاد میکنیم.
3- امکانسنجی مالی:
امکانسنجی مالی منابع تأمین بودجه و توان بازپرداخت وامها را بررسی میکند. تحلیل جریان نقدی، نسبتهای مالی و شرایط اعتبارات نشان میدهد آیا سرمایه کافی برای اجرا وجود دارد یا خیر. این موارد به طور کامل در طرح تتوجیهی نیز بررسی میشود.
برای آشنایی با روش نگارش طرح توجیهی و دانلود کتاب و جزوه آموزشی آن میتوانید به صفحه «🔗 طرح توجیهی چیست + دانلود فایل آموزشی PDF و DOC» وارد شوید.
4- امکانسنجی بازار:
امکانسنجی بازار که به آن مطالعات بازار نیز میگویند، تقاضا، رقبا و پتانسیل فروش را ارزیابی میکند. با مطالعه مشتریان هدف و روندهای بازار مشخص میشود آیا محصول یا خدمت مورد استقبال قرار خواهد گرفت.
برای آشنایی کامل با مطالعات بازار و سرفصلهای آن و دانلود نمونه های مطالعات بازار با فرمت PDF و WORD میتوانید به صفحه «🔗 روش انجام مطالعات بازار + نمونه تحقیقات بازار (WORD و PDF) » وارد شوید
5- امکانسنجی قانونی:
امکانسنجی قانونی محدودیتهای حقوقی و مجوزهای لازم را بررسی میکند. قوانین مالیاتی، محیط زیستی و مالکیت فکری میتوانند اجرای پروژه را متوقف کنند.
6- امکانسنجی عملیاتی:
امکانسنجی عملیاتی توانایی راهاندازی و ادامه کار پروژه را میسنجد. نیروی انسانی، فرآیندها و سیستمهای پشتیبانی باید تضمین کننده عملکرد پایدار باشند.
7- امکانسنجی اجتماعی:
امکانسنجی اجتماعی واکنش جامعه و تأثیرات فرهنگی پروژه را تحلیل میکند. مخالفتهای محلی یا آسیب به بافت اجتماعی میتواند موفقیت طرح را تهدید کند.
8- امکانسنجی زیستمحیطی:
امکانسنجی زیستمحیطی تأثیرات پروژه بر طبیعت را ارزیابی میکند. استانداردهای آلایندگی و مصرف منابع باید رعایت شوند تا مجوزهای لازم اخذ گردد.
هر پروژه قبل از اجرا باید از تمام این جنبهها بررسی شود تا از شکست جلوگیری گردد.
اگر قصد دارید درباره مطالعات امکان سنجی که در واقع ترکیبی از امکان سنجی مالی و اقتصادی و فنی و بازار میباشد بیشتر بدانید میتونید مطلب «🔗 مطالعات امکان سنجی (FEASIBILITY STUDIES) » را مطالعه نمایید.